افزایش قیمت دارو در ماه‌های اخیر، تنها یک تغییر عددی در فهرست قیمت‌ها نیست؛ این اتفاق به یکی از جدی‌ترین دغدغه‌های حوزه سلامت تبدیل شده و طیف گسترده‌ای از جامعه را درگیر کرده است. از بیمارانی که هر روز با نسخه‌ ای در دست راهی داروخانه می‌شوند تا سیاست‌گذارانی که تلاش می‌کنند میان حفظ تولید و تأمین نیاز مردم تعادل ایجاد کنند، همگی درگیر مسئله‌ ای هستند که ابعاد آن فراتر از اقتصاد، به زندگی روزمره مردم گره خورده است.

در شرایطی که فشارهای معیشتی پیش از این نیز بر دوش خانوارها سنگینی می‌کرد، افزایش هزینه دارو حالا به‌ طور مستقیم برکیفیت درمان اثر گذاشته است. بسیاری از خانواده‌ها ناچارند میان هزینه‌های مختلف، اولویت‌ بندی کنند و در این میان، گاه درمان به تعویق می‌افتد یا ناقص می‌ماند. این تغییر، آرام اما عمیق، می‌تواند پیامدهایی داشته باشد که نه‌ تنها سلامت فرد، بلکه سلامت عمومی جامعه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

از سوی دیگر، این روند نشانه‌ ای از تغییر الگوی مواجهه با سلامت است؛ جایی که تصمیم‌ گیری درباره درمان، دیگر صرفاً بر پایه توصیه پزشک نیست، بلکه به توان مالی گره خورده است.

اصلاح قیمت یا انتقال فشار؟

محمدرضا ظفرقندی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با اشاره به دلایل این افزایش قیمت می‌گوید:واقعیت این است که هزینه‌های تولید دارو به ‌شدت افزایش یافته و اگر اصلاح قیمت‌ها انجام نمی‌شد، با کمبودهای جدی‌تری مواجه می‌شدیم.

وی می‌افزاید:تلاش دولت بر این بوده که این افزایش قیمت از طریق بیمه‌ها تا حد ممکن جبران شود تا فشار مستقیم کمتری به مردم وارد شود.

با این حال، بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد که سهم پرداختی از جیب بیماران همچنان بالاست؛ بسیاری از بیماران، به‌ ویژه مبتلایان به بیماری‌های مزمن، از افزایش قابل توجه هزینه‌های دارویی خود گلایه دارند. اما مهم‌ترین روایت، همان چیزی است که هر روز در داروخانه‌ها جریان دارد؛ جایی که بیماران با نسخه‌ ای در دست، پشت پیشخوان می‌ایستند اما در نهایت، همه داروهای تجویزشده را با خود نمی‌برند. روایت‌هایی که شاید تکراری به نظر برسند، اما عمق یک بحران خاموش را نشان می‌دهند.

درمان در مرز حذف

مرد میانسالی که برای تهیه داروهای قلبی‌اش مراجعه کرده، می‌گوید:قبلاً بدون فکر داروهایم را می‌خریدم، اما حالا مجبورم حساب‌ وکتاب کنم. بعضی وقت‌ها یکی از داروها را نمی‌گیرم تا حقوقم برسد،می‌دانم کار درستی نیست، اما چاره‌ای ندارم.

یک زن جوان که برای درمان بیماری تیروئید تحت نظر پزشک است، نیز می‌گوید:پزشکم تأکید کرده داروها را مرتب مصرف کنم، اما وقتی قیمت‌ها بالا می‌رود، گاهی فاصله بین مصرف را بیشتر می‌کنم تا دیرتر تمام شود؛استرس تمام شدن دارو، خودش از بیماری بدتر است.

در میان سالمندان اما این نگرانی‌ها پررنگ‌تر است؛ پیرمردی که چندین قلم دارو مصرف می‌کند، می‌گوید: بعضی وقت‌ها داروهایم را نصف می‌کنم که بیشتر بماند. دکترم اگر بفهمد، حتماً ناراحت می‌شود، اما با این قیمت‌ها چه کار می‌شود کرد؟

داروساز یکی از داروخانه‌های مرکزی شهر نیز با تأیید این وضعیت می‌گوید:تقریباً هر روز بیمارانی داریم که بعد از شنیدن قیمت، از خرید کامل نسخه منصرف می‌شوند؛برخی می‌پرسند کدام دارو ضروری‌ تر است تا فقط همان را بخرند. این سؤال، یعنی درمان در حال تبدیل شدن به انتخاب است.

یک مادر که برای تهیه داروی کودک خود مراجعه کرده، با گلایه می‌گوید:وقتی پای بچه وسط است، نمی‌شود دارو نخرید، اما واقعاً فشار زیادی به خانواده وارد می‌شود،هیچ‌کس به ما نمی‌گوید در این شرایط چه کار باید بکنیم.

بیمه‌ها؛ سپر ناکافی در برابر موج گرانی

درهمین زمینه، مهدی پیرصالحی رئیس سازمان غذا و دارو با تأکید بر ضرورت اصلاح قیمت‌ها می‌گوید: اگر قیمت دارو واقعی نشود، تولید کننده با زیان مواجه می‌شود و این مسئله در نهایت به کمبود دارو منجر خواهد شد.

وی می‌افزاید:در کنار اصلاح قیمت، برنامه‌هایی برای تقویت پوشش بیمه‌ای و حمایت از بیماران در نظر گرفته شده است.

با این وجود، کارشناسان حوزه دارو معتقدند که مشکل اصلی، نبود توازن میان افزایش قیمت و تقویت حمایت‌های بیمه‌ای است. حسینعلی شهریاری رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس در این‌باره می‌گوید: افزایش قیمت دارو بدون تقویت زیرساخت‌های بیمه‌ای، می‌تواند دسترسی مردم به دارو را محدود کند. وی می‌افزاید:باید به‌ گونه‌ای برنامه‌ ریزی شود که هم تولیدکننده آسیب نبیند و هم بیمار تحت فشار قرار نگیرد.

درسطح داروخانه‌ها، تصویر متفاوتی دیده می‌شود؛ داروسازان از افزایش مراجعات بیماران و در عین حال کاهش توان خرید آن‌ها خبر می‌دهند. یکی از داروسازان در تهران می‌گوید:بسیاری از بیماران نسخه دارند، اما وقتی قیمت را می‌شنوند، از خرید کامل دارو منصرف می‌شوند؛این موضوع به‌ویژه در مورد داروهای غیرتحت پوشش بیمه بیشتر دیده می‌شود.

حذف پیشگیری؛ شروع یک بحران پرهزینه

از سوی دیگر، ایرج خسرونیا رئیس جامعه پزشکان متخصص داخلی ایران نسبت به پیامدهای حذف پیشگیری هشدار می‌دهد و می‌گوید:وقتی مردم به‌ دلیل گرانی، مصرف داروهای پیشگیرانه یا مراجعات منظم را کنار می‌گذارند، بیماری‌ها در مراحل پیشرفته ‌تری بروز پیدا می‌کنند. وی می‌افزاید:این مسئله در نهایت هزینه‌های درمان را چند برابر خواهد کرد.

مسئله کمبود دارو نیز همچنان به‌عنوان یکی از نگرانی‌های جدی مطرح است. هرچند مسئولان از بهبود نسبی وضعیت تأمین دارو سخن می‌گویند، اما گزارش‌های مردمی نشان می‌دهد که برخی اقلام دارویی همچنان به ‌سختی یافت می‌شوند. در چنین شرایطی، برخی بیماران ناچار به مراجعه به بازارهای غیررسمی می‌شوند؛ بازاری که قیمت‌ها در آن کنترل نشده و کیفیت داروها نیز محل تردید است.

کارشناسان معتقدند که برای حل این بحران، باید مجموعه ‌ای از اقدامات همزمان انجام شود؛ از جمله تقویت نظام بیمه‌ ای، حمایت هدفمند از تولید داخلی، مدیریت زنجیره تأمین و نظارت دقیق بر توزیع دارو؛آن‌ها تأکید می‌کنند که هرگونه تصمیم‌ گیری در این حوزه باید با در نظر گرفتن توان اقتصادی مردم انجام شود.

در مجموع، آنچه امروز در حوزه دارو رخ می‌دهد، صرفاً یک مسئله اقتصادی نیست، بلکه به‌ طور مستقیم با سلامت و حتی جان مردم در ارتباط است. افزایش قیمت دارو، اگرچه ممکن است در برخی موارد اجتناب ‌ناپذیر باشد، اما بدون ایجاد سازوکارهای حمایتی مؤثر، می‌تواند به کاهش دسترسی مردم به درمان منجر شود.

در چنین شرایطی، بیماران بیش از هر زمان دیگری نیازمند حمایت هستند؛ حمایتی که نه‌ تنها در سطح سیاست ‌گذاری، بلکه در عمل نیز احساس شود؛ چرا که در نهایت، دارو نباید به کالایی تبدیل شود که دسترسی به آن، به توان مالی گره بخورد؛ بلکه باید همان‌گونه که انتظار می‌رود، در خدمت حفظ سلامت عمومی جامعه باشد.